Брэменскія музыкіБыў у аднаго гаспадара Асёл. Шмат гадоў цягаў ён мяхі, але пад старасць аслаб, і гаспадар перастаў яго карміць.
Тады Асёл, скеміўшы, што справа дрэнь, узяў ды ўцёк у горад Брэмен. Ён спадзяваўся зрабіцца там вулічным музыкам. Па дарозе Асёл спаткаў Сабаку: той ляжаў, цяжка дыхаючы.
– Ты чаго так дыхаеш? – пытаецца Асёл.
– Стары я стаў, – адказвае Сабака, – на паляванне хадзіць не магу, вось і захацеў гаспадар мяне забіць, але я ад яго ўцёк.
– Хадзем са мной, – кажа Асёл, – станем вулічнымі музыкамі. Я граю на лютні, а ты будзеш біць у літаўры.
Пайшлі яны разам і неўзабаве сустрэлі Ката: той быў вельмі сумны.
– Ты чаго сумны? – пытаецца Асёл.
– Стары я стаў, – адказвае Кот, – задумала гаспадыня мяне ўтапіць, вось я і ўцёк.
ВавёркаЯ – рухавы звярок,
Заўжды весела мне.
Мая хатка – дупло
На высокай сасне.
На галінках сасны
Я грыбоў насушу,
Іх багата к зіме
У свой дом нанашу.
ВаськаКаточак-каток – шэранькі лабок. Пяшчотны Вася, ды хітры; лапкі ў яго аксамітныя, кіпцікі вострыя.
У Васечкі вушы чуйныя, вусы доўгія, футра шаўковае. Лашчыцца кот, выгінаецца, хвосцікам віляе, вочкі заплюшчвае, песеньку пяе, а як мышку зловіць – з’есць яе! Вочкі ж у яго вялікія, лапкі – як стальныя, зубкі – крывыя, кіпці – выпускныя.
Гусі-лебедзіЖылі муж і жонка, і былі ў іх дачка і сынок.
– Дачушка! – кажа маці. – Мы пойдзем на працу, прынясём табе булачку, а ты беражы браціка, з двара не выходзь.
Пайшлі яны, дачка пасадзіла браціка пад акенцам, а сама пабегла на вуліцу ды загулялася. Наляцелі гусі-лебедзі, падхапілі хлопчыка і панеслі.
Прыйшла дзяўчынка, глядзіць – няма браціка! Гукала, слязьмі залівалася – ён так і не адгукнуўся!
Выбегла ў поле і ўбачыла толькі, як удалечыні
мільганулі гусі-лебедзі. Пра іх даўно нядобрае казалі. Здагадалася дзяўчынка, што гэта яны браціка ўкралі, кінулася даганяць. Бяжыць і бачыць – стаіць печ.
– Печ, печ, куды гусі-лебедзі паляцелі?
– Пакаштуй майго жытняга піражка – скажу.
Дзед МарозУ вопратцы белай,
Шырокай, даўгой,
З вялікай пушыстай
Мятлой-барадой
Прыйшоў к нам здалёку
Дзядуля Мароз,
Завеі і холад
З сабою прынёс.
ДзюймовачкаЖыла адна жанчына. Дзяцей у яе не было, а ёй вельмі хацелася дзіцятка. Пайшла яна да старой вядзьмаркі і кажа:
– Я так хачу, каб у мяне была дачка, хоць самая маленькая!
– Вось табе ячменнае зярнятка, – адказвае вядзьмарка. – Пасадзі яго ў кветкавы гаршчок – і ўбачыш, што будзе.
Жанчына падзякавала і пайшла дадому, дзе пасадзіла ячменнае зярнятка ў кветкавы гаршчок.
Толькі яна яго паліла, як зярнятка адразу прарасло.
З зямлі паказаліся два лісцікі і сцяблінка, а на ёй – цудоўная кветка, падобная да цюльпана, які яшчэ не распусціўся. Жанчына пацалавала прыгожыя стракатыя пялёсткі, і ў тое ж імгненне кветка раскрылася. У ёй сядзела жывая дзяўчынка. Яна была маленькая, ростам усяго з дзюйм. Таму яе так
і назвалі – Дзюймовачка.
Калыску для яе зрабілі са шкарлупіны грэцкага арэха. Замест пярынкі туды паклалі некалькі фіялак, а замест коўдры – пялёстак ружы. У гэтую калыску дзяўчынку клалі на ноч, а ўдзень яна гуляла на стале. Пасярэдзіне стала жанчына паставіла талерку з вадой, а па краях талеркі расклала кветкі. Для маленькай Дзюймовачкі гэта было цэлае возера, і яна плавала там на пялёстку цюльпана, як на чоўне. Дзяўчынка цэлы дзень каталася па сваім цудоўным возеры і спявала песні. Такога пяшчотнага галаска, як у яе, ніхто ніколі не чуў.
КаласокЖылі-былі Пеўнік і двое мышанят: Круць і Верць. Мышаняты толькі спявалі і скакалі, а Пеўнік увесь час працаваў.
Аднойчы падмятаў Пеўнік двор і ўбачыў каласок.
Прыбеглі мышаняты:
– Трэба яго змалаціць.
Пакуль мышаняты гулялі ў лапту, Пеўнік скончыў малаціць.
Мышаняты запішчалі:
– Цяпер трэба мукі намалоць!
– Занясу зерне на млын, – сказаў Пеўнік.
Кот МаксімЖыў некалі гультай Марцін, і быў у яго кот Максім. Згарэла ў іх хата, адна гліняная печ засталася. Пажылі з год на печы, а тут і печ развалілася.
– Што рабіць будзем? – пытаецца Кот у гаспадара. – Трэба хату будаваць.
– Я надумаў жаніцца: вазьму багатую жонку, яна мне пабудуе хату.
– Хто за цябе пойдзе? – смяецца Кот. – Ты ж толькі любіш ляжаць на печы, у цябе і выгляд нечалавечы.
– Пойдзе, не бойся! Ідзі сватай царскую дачку.
Няма чаго рабіць, пайшоў Кот у далёкую дарогу. Ідзе ён, ідзе, сустракае Зайца.
– Куды, Кот, ідзеш? – пытаецца Заяц.
– Да цара на суд. Гэта ж дзе што котка ўкрадзе або нашкодзіць – усё на ката кажуць. Кот смятану злізаў, кот сала ўкраў... Не магу я цярпець такога паклёпу!
Кот у ботахПамёр адзін млынар і пакінуў сваім тром сынам толькі млын, асла ды Ката. Спадчыну дзялілі нядоўга. Старэйшы брат узяў сабе млын, сярэдні – асла, а малодшаму дастаўся Кот.
Вельмі смуткаваў малодшы брат, што выпаў яму такі горкі лёс.
– Добра маім братам! Калі будуць жыць разам, дык і на хлеб змогуць сабе зарабіць. А я – з’ем Ката, зраблю са шкуры рукавіцы, а потым – хоць ты з голаду пухні.
Пачуў Кот гэтыя словы, але выгляду не падаў. І сказаў такім разважным і сур’ёзным голасам:
– Не журыцеся, мой гаспадар, дайце мне лепей якую торбу ды купіце боты, каб мне было ў чым лазіць па кустах. А тады ўбачыце, што не такая ўжо благая вам выпала доля, як здаецца.
Хлопец, вядома, не даў Катовым словам вялікае веры. Але і не губляў надзеі, бо хто яго ведае, можа, і праўда, Кот дасць яму якое рады ў няшчасці.
Неўзабаве Кот атрымаў усё, чаго прасіў. Ён адразу хвацка нацягнуў боты, закінуў за плечы торбу і рушыў у лес, дзе вадзілася многа трусоў. У торбу ён насыпаў вотруб’я, заечай капусты, а сам лёг на зямлі і, прыкінуўшыся мёртвым, пачаў чакаць, калі якое трусяня залезе ў торбу пачаставацца пакладзенымі туды ласункамі.
І толькі паспеў ён легчы, як адразу нейкае легкадумнае трусяня трапіла ў торбу. Кот хутка зашморгнуў матуз, схапіў труса і забіў яго.
Курка РабкаЖылі-былi дзед і бабка, і была ў іх Курка Рабка. Нанесла Курка яечак поўны падпечак. Сабрала іх бабка ў чарапіцу і паставіла на паліцу. Мышка бегла, хвосцікам махнула, чарапіца звалілася, яечкі пабіліся.
Плача дзед, плача бабка, Курка кудахча, вароты скрыпяць, сарокі трашчаць, гусі крычаць, сабакі брэшуць.
Прыйшоў Воўк:
– Дзедка, бабка, чаго вы плачаце?
– Як жа нам не плакаць? Жыве ў нас Курка Рабка. Нанесла Курка яечак поўны падпечак. Сабрала іх бабка ў чарапіцу і паставіла на паліцу. Мышка бегла, хвосцікам махнула, чарапіца звалілася, яечкі пабіліся.
І Воўк завыў.
Прыйшоў Мядзведзь:
– Воўк, чаго выеш?
Ліса і КазёлБегла Ліса, на варон заглядзелася i ў калодзеж звалілася. Вады ў калодзежы было няшмат: патануць нельга, але і выскачыць – таксама. Сядзіць Ліса, бядуе.
Ідзе Казёл – разумная галава. Ідзе, вялізнай барадой трасе, вялізнымі рагамі матляе. Зазірнуў ён у калодзеж, убачыў Лісу і пытае:
– А што ты, Лісачка, там робiш?
– Адпачываю, галубочак, – адказвае Ліса. – Там, наверсе, горача, дык я сюды і забралася. Як жа тут халодненька і добранька! Вадзіцы свежай – колькі пажадаеш!
А Казлу даўно піць хацелася.
– Вада хоць добрая? – пытае Казёл.
– Цудоўная, – адказвае Ліса. – Чыстая, халодная! Скачы сюды, калі хочаш: нам абаім тут месца хопіць!
Скочыў Казёл па дурасці, ледзь на Лісу не зваліўся. А яна яму:
Лянівая бручалінаЖыла ў адной вёсцы дзяўчынка, якая не любіла хадзіць ножкамі. Звалі гэтую лянівую дзяўчынку Бручаліна. І была ў яе старэнькая бабуля.
Аднойчы пайшлі бабуля з унучкай па кветкі. Нарвалі рамонкаў ды дзьмухаўцоў і пайшлі дамоў.
Але хутка Бручаліне надакучыла ісці самой, і яна захныкала:
– Хачу на ручкі!
Пачала ёй бабуля выгаворваць:
– Як табе не сорамна? Ты ўжо зусім вялікая! Не вазьму цябе на ручкі!
Бабуля павярнулася і пайшла, а Бручаліна заплакала:
– Хто мяне занясе дамоў? Бабуля пайшла.
Малыш-КарантышДаўным-даўно, калі ўсе дарослыя былі яшчэ дзецьмі, жыў сабе Малыш-Карантыш, у якога была вялікая карова. Аднойчы ранкам ён прыйшоў яе падаіць і сказаў:
– Стой, кароўка, ні гу-гу,
Дам табе я тварагу.
Але стаяць спакойна вялікая карова не хацела.
– Гэй, – абурыўся тады Малыш-Карантыш, – вы толькі на гэта паглядзіце!
І пайшоў да мамы.
– Мама, – сказаў ён, – карова не хоча спакойна стаяць, і я не магу яе падаіць.
– Тады вазьмі дубец і адлупцуй яе, – параiла мама.
Муха-пяюхаМуха-пяюха мела карэту і шэсць камароў. Запрэгла яна іх ды паехала катацца. Едзе яна, едзе, сустракае мышку.
– Вітаю! Як паню зваць?
– Я Муха-пяюха. А ты?
– Я – Мышка-скрабатуха.
– Сядай да мяне!
Едуць яны, едуць – скача жабка:
– Вітаю! Як паненак зваць?
– Муха-пяюха. Мышка-скрабатуха. А цябе?
Паданне пра заснаванне БярэсцяКалісьці даўно ехаў адзін купец прадаваць тавар у Літву, ды заграз у непраходным балоце. Пачаў ён абдзіраць з бяроз кару – бяросту – і слаць яе пад колы, так і выбраўся з бяды. Вяртаючыся назад, купец пабудаваў на гэтым месцы каплічку. Да яе, як да святога месца «на бяросце», пачалі прыходзіць людзі. Побач цякла рака Мухавец, таму месца было лёгка ўмацаваць ад ворагаў.
Паступова тут збудавалі горад «на бяросце» – Бярэсце.
Піліпка-сынокЖылі мужык і жонка, і не было ў іх дзяцей. Жонка бядуе: няма каго калыхаць. Аднойчы мужык высек з алешыны палена і кажа жонцы:
– На, калышы!
Жонка пачала палена калыхаць і спяваць:
– Люлі, люлі, сынок!..
Калыхала дзень, другі, а на трэці бачыць: ляжыць у калысцы хлопчык! Абрадаваліся мужык і жонка, назвалі хлопчыка Піліпкам і сталі яго гадаваць. Падрос Піліпка і кажа:
– Зрабі мне, тата, залаты чоўнік, срэбнае вясельца, – хачу рыбу лавіць.
Бацька зрабіў яму чоўнік і вясельца.
Дзень і ноч Піліпка рыбу ловіць, нават есці не ідзе. Маці сама яму на возера абед нясе і кліча:
Пра Лісу і КоткуБлукала неяк Котка па лесе. Раптам бачыць – бяжыць насустрач Ліса. Котка ўжо не раз чула, што Ліса – махлярка і пранырлівая хітруха. «Паспрабую я з ёй пагаварыць!» – падумала Котка.
– Вітаю, дарагая сястрыца Ліса! – сказала Котка. – Як тваё здароўе?
Ліса паглядзела на Котку звысоку і адказала:
– Дзякуй, са здароўем някепска!
Тут яны разгаварыліся. Слова за слова размова пайшла пра тое, хто з іх абедзвюх ведае больш хітрыкаў і выкрутасаў.
Котка зрабiла прастадушную пысу і сказала:
– Сястрыца! Я ведаю толькі адзін хітрык.
– Няўжо толькі адзін? – здзівілася Ліса. – У мяне іх сотні ў запасе! Я любога паляўнічага саб’ю з панталыку!
Прынцэса на гарошынеЖыў на свеце прынц, які вельмі хацеў ажаніцца з прынцэсай, ды толькі з сапраўднай. Ён шукаў яе ўсюды, але нешта ўсё было яму не даспадобы: прынцэс шмат, а вось ці сапраўдныя яны, зразумець прынц не мог. Вярнуўся ён дадому і зажурыўся: вельмі яму хацелася сустрэць сапраўдную
прынцэсу.
Аднойчы ўвечары пайшоў дождж, а пасля разбушавалася
жахлівая навальніца. Стары кароль пачуў, як у гарадскую браму пастукалі, і пайшоў адчыняць. Ля брамы стаяла прынцэса. Якая ж яна была ад дажджу і непагадзі! Вада сцякала з яе валасоў і сукенкі проста ў чаравікі і выцякала з-пад пятак. І ўсё ж яна назвала сябе сапраўднай прынцэсай.
«Ну, гэта мы праверым!» – падумала старая каралева, але нічога не сказала, а толькі пайшла ў спальню, зняла з ложка ўсе пярыны і падушкі, паклала на дошкі гарошыну, а затым узяла дваццаць пярын і паклала іх на гарошыну.
На гэты ложак прынцэса і легла спаць.
Ранкам яе спыталі, як ёй спалася.
– Ах, проста жудасна! – адказала прынцэса. – Я за ноч вачэй не звяла. Не ведаю, што ў мяне быў за ложак! Я ляжала на чымсьці цвёрдым, і цяпер у мяне ўсё цела ў сіняках. Гэта нейкі кашмар!
Разам цесна, а паасобку сумнаКажа брацік сястрычцы:
– Не чапай майго ваўчка!
Сястрыца адказвае браціку:
– А ты не чапай маіх лялек!
Селі дзеці па розных кутах, але неўзабаве абаім стала сумна.
Чаму ім абаім стала сумна?
Рыкi-Цiкi-ТавiГэта гісторыя пра вялікую вайну, якую вёў Рыкі-Цікі-Таві ў вялікім доме ў вёсцы Сігаўлі.
Дарзі з жонкай, птушкі-краўцы, дапамагалі яму, і Чучундра, мускусная пацучыха, давала яму парады. Але па-сапраўднаму ваяваў ён адзін.
Рыкі-Цікі-Таві быў мангустам. Хвост і футра былі ў яго як у маленькай коткі, а галава і ўсе звычкі – як у ласкі. Вочы і кончык носа ў яго былі ружовыя. Рыкі ўмеў так распушыць хвост, што той рабіўся падобным да круглай доўгай шчоткі. І яго баявы кліч, калі ён імчаў праз высокую траву, гучаў «рыкі-цікі-цікі-цікі-чк!».
Аднойчы летам паводка вымыла яго з норкі і панесла невядома куды. Апрытомнеў ён у садзе, на сцяжынцы, змучаны і брудны, і нейкі хлопчык у гэты момант сказаў:
– Мёртвы мангуст! Давай яго пахаваем!
– Не, – сказала хлопчыку маці, – можа, ён яшчэ жывы.
Яны занеслі яго ў дом, загарнулі ў вату і сагрэлі ля агню. Мангуст расплюшчыў вочы і чхнуў.
– А цяпер, – сказаў бацька, – паглядзім, што ён будзе рабіць.
Тры мядзведзіПайшла адна дзяўчынка ў лес. Там яна заблукала і пачала
шукаць дарогу назад, але не знайшла, а натрапіла на дамок.
Дзверы былі адчыненыя, яна за іх зазірнула, убачыла, што нікога няма, і ўвайшла.
У дамку жылі тры мядзведзі. Адзін мядзведзь быў бацькам, звалі яго Міхал Іванавіч. Ён быў вялікі і калматы. Другая была мядзведзіцай. Яна была меншая, і звалі яе Настасся Пятроўна. Трэці быў медзведзянём, і звалі яго Мішутка. Мядзведзяў
дома не было, яны пайшлі ў лес гуляць.
У дамку было два пакоі: сталовая і спальня. Дзяўчынка
зайшла ў сталовую і ўбачыла на стале тры місы з поліўкай. Першая міса, вялікая, належала Міхалу Іванавічу. З другой місы, меншай, ела Настасся Пятроўна, а трэцяя, сіненькая місачка, была Мішуткава. Ля кожнай місы ляжала лыжка: вялікая, сярэдняя і маленькая.
Дзяўчынка ўзяла самую вялікую лыжку і пасёрбала з самай
Тры парсючкіЖылі-былі на свеце тры парсючкі, тры браты. Звалі іх Ніф-Ніф, Нуф-Нуф і Наф-Наф.
Усё лета яны куляліся з боку на бок і грэліся на сонейку. Тым часам настала восень.
– Я зусім змёрз ноччу. Давайце пабудуем хату і будзем у ёй зімаваць, – сказаў Наф-Наф братам.
– Паспеем яшчэ! Да зімы далёка, – адказалі яны.
Але з кожным днём рабілася ўсё халадней. І гультаяватыя браты ўзяліся за працу.
Ніф-Ніф змайстраваў сабе хату з саломы, а Нуф-Нуф – з галля.
– Хадзем да Наф-Нафа, паглядзім, якую ён пабудаваў сабе хату! – сказаў Нуф-Нуф.
А Наф-Наф нацягаў камення, намясіў гліны і паціху будаваў сабе дом, у якім можна было схавацца ад ветру, дажджу і марозу. Ён паставіў у доме дубовыя дзверы, каб Воўк з суседняга лесу не мог да яго ўлезці.
Хлопчык-зоркаВярталіся неяк двое бедных дрывасекаў дадому. Была зімняя ноч, стаяў люты мароз. І калі яны выбраліся з лесу, адбылося нешта неверагоднае. З неба звалілася чароўная зорка, і дрывасекам падалося, што ўпала яна непадалёк ад іх. Яны пабеглі, бо вырашылі, што гэта кавалак золата. Адзін з дрывасекаў, які прыбег хутчэй, убачыў, што гэта залаты плашч, і вырашыў, што знайшоў скарб. Але ў складках плашча ён знайшоў не золата, а малое дзіця.
Адзін дрывасек сказаў другому:
– Давай пакінем яго тут, бо мы бедныя і ў нас хапае сваіх дзяцей, якіх трэба карміць.
Але другі запярэчыў:
– Нельга пакідаць дзіця на снезе. Я занясу яго дадому.
Калі жонка ўбачыла, што яе муж вярнуўся з лесу, яна яго абняла і запрасіла заходзіць у дом. Але дрывасек расхінуў залаты плашч і паказаў ёй дзіця.
Жонка ўсклікнула:
– Нашы дзеці сядзяць без хлеба, а мы яшчэ чужое дзіця карміць будзем?